Istnieje sześć rodzajów smaków: słodki, słony, kwaśny, gorzki, ostry, cierpki i wszystkie one mają swoje oddziaływanie. Smak oznacza wrażenie, którego doznajemy na języku, kiedy przeżuwamy pokarm włożony do ust. Smak jest najważniejszym aspektem ajurwedyjskiego rozumienia rzeczy, ponieważ od smaku pochodzi wszystko inne. Każda komórka w organizmie posiada swój własny “zmysł smaku”, czyli sposób reagowania na smak substancji, która ją odżywia. Ponieważ wszystkie te komórki wpływają na siebie wzajemnie, wpływają również na zmysły i umysł. Stąd wniosek, iż smaki mają potężne oddziaływanie na nasze zdrowie i stan świadomości.
Emocje mają takie same działanie jak pożywienie czy zioła i mają tę samą wartość energetyczną. Czynniki psychologiczne ogólnie mówiąc oddziaływują silniej niż czynniki fizyczne.
Wszystko, co spożywamy, wpływa na nasze ciało na trzy różne sposoby. Pierwszym efektem kontaktu pożywienia z naszym ciałem jest jego smak, którego doświadcza język, zanim zostanie ono strawione. Drugie oddziaływanie ma miejsce podczas trawienia i ma związek z energią. Smaki „ciepłe”, czyli kwaśny, słony i ostry zwiększają zdolność organizmu do trawienia, zaś “zimne” jak słodki, gorzki i cierpki wymagają dodatkowej porcji energii z organizmu do ich strawienia. Kiedy trawienie jest zakończone, składniki odżywcze są wchłaniane do wewnątrz komórek. Efekt, jaki wywierają, jest odczuwany zarówno przez ciało jak i przez umysł. Końcowym efektem zjedzenia pokarmu słodkiego lub słonego jest smak słodki – odżywczy i sycący, dający satysfakcję ciału i umysłowi. Kwaśne potrawy wytwarzają ostatecznie smak kwaśny, który każe ciału doświadczać i próbować nowych rzeczy, samemu jednak nie dając nic od siebie. Zauważmy, iż większość potraw zwiększających apetyt, to potrawy kwaśne. Gorzki, ostry i cierpki zazwyczaj tworzą stany fizyczne lub mentalne, kiedy czujemy, iż coś tracimy. Są jednak bardzo istotne, gdyż poprawiają oraz przyspieszają trawienie i wydalanie.
Ajurwedyjscy eksperci zauważyli, że pokarmy, które najkorzystniej wpływają na organizm i pomagają utrzymać go w równowadze to zazwyczaj te, które mają bardzo wyjątkowe zestawienie cech. Weźmy dla przykładu cytrynę – jest kwaśna i gorzka w smaku, zimna – biorąc pod uwagę energię, a jej efektem końcowym jest smak słodki.
A teraz analiza sześciu rodzajów smaku.
Pierwszym smakiem jest słodki. Słodycz stanowi większość smaków, których doświadczamy, n.p. dahl, ryż oznacza to, że w efekcie ich oddziaływania na organizm powstaje słodycz. Jeżeli pozostawisz dahl albo ryż wystarczająco długo w ustach to odczujesz smak słodyczy. Słodycz jest najcięższą z wszystkich Ras, dlatego Ajurweda zaleca, ażeby była spożywana w pierwszej kolejności. A w świecie zachodnim zwykliśmy spożywać deser na końcu. A jeżeli przyjmiesz tą cieżką Rasę na początku i napełnisz nią żołądek, masz małe szanse na to, aby się przejeść. Ludzie uważają, że jeżeli najpierw zjedzą sałatkę to się nie przejedzą, więc jedzą sałatkę, dahl, ryż i dopiero na samym końcu deser. I w taki czy inny sposób próbują znależć miejsce na ten deser chociaż może tego miejsca już wcale nie być. I często w końcu zastanawiamy się czemu czujemy się tak bardzo napełnieni. A więc zalecane jest, ażeby przyjmować słodką Rasę na początku i jeżeli zamierzasz przyjąć jakiś naprawdę ciężki deser spożywaj go na samym początku.
Na początku spożywaj ryż i czapati (pieczywo), które możesz zmieszać z małą ilością dahlu, a potem przyjmuj te wszystkie słone i kwaśne smaki, następnie gorzkie i potem na końcu jeszcze trochę słodyczy. Możesz przyjąć trochę słodyczy dla odczucia zadowolenia na zakończenie i w ten sposób przynajmniej masz szansę ażeby się nie przejeść. Słodycz składa się głównie z elementu wody i ziemi, są to dwa spośród pięciu głównych elementów, o których wspominaliśmy wcześniej. Słodycz ma te same właściwości co element ziemi i wody a mianowicie zwiększa Kapha, ponieważ Kapha to w większości ziemia i woda. A więc słodycz jest właściwie tym samym co Kapha. Słodycz zmniejsza Pitta i Vata. Jest ochładzjąca, ciężka i wilgotna. Ożywia ciało i umysł. Harmonizuje umysł i daje poczucie zadowolenia. Uspakaja głód i pragnienie. Uspakaja głód bardziej niż cokolwiek innego. Wzmacnia wszystkie tkanki i oddziaływuje łagodząco na błonę śluzową. Podsumowując słodycz jest najcięższa, jest podstawowym smakiem. Jest wilgotna, najbardziej wilgotna ze wszystkich smaków. Zaspakaja głód i pragnienie, ponieważ jest najcięższa i najbardziej wilgotna.
Smak kwaśny
Składa się głównie z elementów ziemi i ognia, coś typowego dla smaku kwaśnego… cytryna. Cytryna jest głównie kwaśna, jej innym smakiem jest gorycz. Kwaśna cytryna również zakwasza pożywienie. Pożywienie w miarę, kiedy się starzeje również zmienia się na kwaśne. Kwas zwiększa Kapha i Pitta, a zmiejsza Vata. Sałatki zwiększają Vata, dlatego dodaje się cytryny do sałatek, w przeciwnym razie wywołują one powstawanie gazów w ciele. W procesie trawienia zwiększa się Vata, więc również zwiększają się gazy. Cytryna natomiast zmniejsza je. Smak kwaśny jest rozgrzewający. Działa odświeżająco jak n.p. lemoniada. Często, gdy jesteś spragniony i wypijesz trochę wody, to poprzez dodanie odrobiny cytryny poczujesz się jeszcze bardziej odświeżony. Prowokuje wydalanie resztek, szczególnie w przypadku obstrukcji. Poprawia apetyt i trawienie, dlatego do surowych sałatek dodaje się cytrynę. Łagodzi skurcze i drżenie.
Smak słony
Jest bardzo ważnym smakiem. Składa się głównie z elementu wody i ognia. Zwiększa Kapha i Pitta, a zmniejsza Vata. Zwiększa Kapha, ponieważ zawiera w sobie element wody i zwiększa Pitta, ponieważ zawiera element ognia. Oba te elementy zmniejszają Vata, która jest chłodna i lekka. Smak słony jest rozgrzewający, ciężki i niepokojący. Zwiększa moc trawienia i aptetyt.
Smak gorzki
Składa się głównie z elementu ziemi i elementu eteru. Zwiększa Vata, zmniejsza Pitta i Kapha. Jest ochładzający, lekki i suchy. Zaleca się spożywanie potraw gorzkich w małych ilościach na początku posiłku. Poprawia to apetyt. Smak gorzki tonizyje organizm utrzymując wszystkie smaki w równowadze. Wzmaga apetyt, kontroluje stany zapalne i gorączkę. Zwiększa lekkość ciała i umysłu.
Smak cierpki
Składa się głównie z elementu ognia i powietrza, zwiększa Vata i Pitta. Zwiększa Vata z powodu powietrza i zwiększa Pitta z powodu ognia. Zmniejsza Kapha. Jest smakiem, który najsilniej zmniejsza Kapha, a słodycz najsilniej zwiększa Kapha. Smak kwaśny najsilniej zmniejsza Pitta, smak słony najsilniej zmniejsza Vata, natomiast smak cierpki najsilniej zwiększa Vata i najsilniej zmniejsza Kapha. Jest ostry i korzenny tak jak chili. Smak cierpki właściwie nie dodaje smaku, dodaje raczej gorąca, jest rozgrzewający, lekki i suchy. Smak cierpki wysusza, poprawia apetyt, ułatwia trawienie. Jest pobudzjący, wiatropędny i napotny. Ułatwia pocenie. Jeżeli przy dużym upale zjesz chili, to ono podziała ochładzająco, ponieważ ułatwia ono pocenie, będzie również powodować tendencję do picia większej ilości wody. Taką samą tendenję powoduje smak słony, jeżeli jesz słone potrawy musisz pić więcej wody.
Smak ostry
Składa się głównie z elementu powietrza i ziemi. Powietrze zwiększa Vata, a ziemia zmniejsza Pitta i Kapha. Powoduje, że wykrzywiamy usta. Jest ochładzjący, lekki i suchy. Leczy, oczyszcza i działa ściągająco na wszystkie części ciała. Należy wyjaśnić, że smak jest w ustach a nie w pokarmie. Jest to tak jak z pomarańczą. Przecinamy ją na pół, zawiera ona zwykle kombinacje smaku słodkiego i kwaśnego. Zjadasz najpierw jedną połowę pomarańczy i czujesz w ustach, że jest słodka. Ale jeśli po zjedzeniu połówki pomarańczy zjesz trochę samego cukru, a następnie zjesz drugą połówkę pomarańczy to odczujesz, że jest ona w smaku o wiele bardziej kwaśna.
Podsumowując: w codziennej diecie ważna jest nie tylko ilość odpowiednich Rasa, ale także kolejność ich spożywania. Potrawy Madhura Rasa należy jeść na początku (pszenica, chapati, chleb, świeże warzywa itd.). Powinny one zająć 1/3 żołądka. Produkty te są nazywane Kaphaj i dostarczają elementów do budowy ciała (aminokwasów).
W następnej kolejności należy spożywać smaki Amla i Lavana (kwaśny i słony), które powinny mieć formę płynną (zupy, dahle, świeży jogurt) i wypełnić dalszą 1/3 część żołądka.
Na zakończenie najlepiej przyjąć niewielką ilość ryżu (Madhura Rasa) w celu dopełnienia posiłku i usatysfakcjonowania zmysłów.
Potrawy Katu, Kashaja lub Tikta (gorzki, cierpki i ostry) mogą być przyjęte na początku w celu pobudzenia apetytu lub w trakcie posiłku.
Istnieje pewien produkt, który Ajurweda poleca na zakończenie jedzenia: świeża maślanka.